Hawi Olani Kesesa Irraa

Yeroon ammaa kun  yaroo kam caalmaattii yaro oromon hundii gad dhaabbatee itti yaadu qabu dha jadheen yaada .Maaliif yoo jannee,gochaan sukanisisaa Wayyaaneen ilmaan oromo irrattii raawwachaa jirtu daran ittuma cimaa dhufuun isaa hundaa kenyaaf ifaa waan ta’eef.

Yero baayye gaaffii tokkotu mataa kessa na dadaddebi’a  .gaaffii haanga yomitti nutii ummattii  ballaan kun ummatta yartudhaan  nuttii qosaamaa fi nutii rorrifamaa jiraatnaa ?haanga yomitiis Wayyaaneen Ummatta kenyaa cunqursaa fi gidirsaa itti fuftii?hanga yomitii lammiin oromodhaa mirga umamaan qabu sarbamee biyya isaa irratti akka lammi lammaffaatii ilaalamaa ,acuuccaa fi ajjechaa soda dhaan biyya ambaa gara garaatti baqatee jiraataa ? Gaafiin kun gaafii oromoota heddu ta’aa jadheen amana.

Nuti oromootnii mirgii keenyaa dhitamee ,bilisummaan  keenyaa sarbamne jiraachuu ergii jalqabnee baayyee bubbule jira .Ata’u iyyu malee waggoota kanneen kessa fincilli diddaa gabrummaas taasifamaa ture ,kanaafis abbotiinif obbolewan keenya hedduun itti dhiganiru itti hidhamaniru itti du’aniru ammas hidhamaa ,gidirfamaa fi ajjefamaa jiru .Kessumaa baratootnii Oromo hojii bonsa isaan raawwachaa jiran  yoom iyyu seenaan kan isaan hindaganne dha .

Kessumaa waggoota digdamootaa asii ergii Wayyaaneen angoo qabatee booda immo,kallatti dhaan sagnii oromo lafa irraa fixudhaaf kaayyoo jalqabaa godhatee waan dhufee hanga fakkaatuttii ilmaan Oromo kaan lafa isaani  irra qotee bultoota buqqisu dhaan isaaf maatii isaa belaa fi dhukkubaaf saxilaman gochudhaan ajjesaa jiru .Kaan ammo baratoota barumsa  irra sababa ga’a male ari’u yoo inni gaaffi mirgaa gaafatee ammo mana hidhaatti darbachu fi ajjesu itii fuftee jirtii .Hojjataa mottummaas yoo deggaraa wayyaanee ta’e male sababa qubsaa hintaaneen  hojii irra ari’u ,hidhu fi ajjesudhaan sanyii kenyaa lafa irra dugugaa jirtii.Gamtaan Oromootaa Murteessaa dha

Gabaasa Qeerroo Jimmaa

Amajjii13,2015 Sabboontootni barattootni Oromoo Koolleejjii Barsiisota Jimmaa Oromummaa isaanii qofaan yakkamuun mootummaa Abbaa Irree Wayyaanee EPRDF/OPDO’shororkeeffama jiru. Mooraan Dhaabbilee barnoota olanoo biyyattis mooraa Siyaasaa fi Waraanatti jijjirama jira.

Mootummaan abbaa irree Wayyaanee torbee darbee keessa sabboontota Kadhmamtoota barsiisota Oromoo Koolleejjii barsiisota Jimmaa irraa Leenjii barsiisummaa fudhacha jiran kanneen waggaa 3ffaa barachaa jiranii fi eebbfamtoota ta’ani yeroo amm piraaktikeemiidhaf bobbaafamani jiran irratti shira guddaa xaxaa jiraachuun barattoota Oromo homaa baalleessa tokko ilee hin qabneen isin yakkamtoota mootummaa keenya irratti fincila gaggeessa jirtu jechuun Barattootni Oromoo 18 dabballootaa Wayyaaneef ergamanii bulanii fi hogganaa koolleejji barsiisota Jimmaan doorsifaman, ergamtootni sirnichaa fi dhaaba jalee Wayyaaneef ergamanii kanneen ilmaan Oromoo akka hin baratneef barnoota irraa ugguraman gochaa jiran keessa Abbaa Zinaab hogganaa koollejjii barsiisota Jimmaa fi dabballee human tikaa Wayyaanee nama Taarikuu jedhamu wal ta’uun ilmaan Oromo akka hin baratneef maqaa Wallee Warraaqsaa sirbuun ABO f WBO faarsitan, Sirboota qabsoo Sirbitan, mootummaa keenyaa irratti wallee warraqsa sirbuun uummata kakasaa jirtu  jedhuun barattoota Oromo dararuu irraatti argamu barattootni Oromo haala kanaan dararama jiranii fi barnoota irraas ni arii’amtu jechuun dorsfaman:

1,Barataa Muktaar Hamdii

2,Barataa Rabbirraa Geexee

3,Barattuu Hawwii Guutuu

4,Barataa Magaarsaa Gobaanaa

5,barataa Fayyisaa Mijanaa

6,baraaa Zufaan Adafaaris

7,barataa Abbabaa kumsaa

8,barataa Guddisaa Bongaasee

9,barattuu Jalaannee Guddataa

10,barataa Mustaafaa Huseen

11,barataa Zawudee Qadidaa

12,barataa Amiin Wadoo

13,barattuu Maraartuu Geetuu

14,barataa Qanaanisaa Dhaabaa

15,barattuu Yetnabbarsh Mallasaa

16, barataa Tasfaayee Dajanee

17,barataa Buziyee kannen keessatti argaman ilmaan Oromoo dabballoota ergamtoota wayyaaneen dorsifamuun barnoota isanii irra ugguramaa jiranii fi kanneen dabbaloota wayyaaneen shorokeeffamaa jiran ta’uu n hubachiifna.

Kuni utuu kanaan Jiruu ergamtootni Wyyaanee kun ittuma fufuun barattoota Oromoo 8 irratti xiyyeeffannaa addaa gochuun Amajjii 13/2015 beeksisaa irratti basuun barattoota Oromo mooraa koolleejjii barsiisota Jimmaa Biiroo hogganaa kollajjichaatti waamuun doorsisaa jiraachuun bira ga’ame jira. Barattootni Oromoo haala kanaan dararama jiran keessa:

1. Barataa Tokkummaa Hundee mummee Herreegaa waggaa 3ffaa
2. Barataa Gulummaa Lammaa mummee  Afaan Ingiliffaa waggaa 2ffaa
3. Barataa Ababaa Gudee  mummee biology waggaa 3ffaa
4. Barataa Asaffaa dhugumaa mummee Keemistirii waggaa 3ffaa
5. Barataa Taaddalaa Taarikuu muummee Herregaa waggaa 2ffaa
6. Barataa Abarraa Dheeressaa mummee Herreegaa waggaa 3ffaa
7. Barataa Qaqqabaa Humneessaa mummee herreegaa wagga 3ffaa
8. Brataa Sabboonaa Awwaqii mummee Herreegaa waggaa 3ffa kanneen baratan addatti basuun doorsifni fi shororkeessi Oromoo ta’uu qofan irratti gaggeeffama jira.

Gochaa diinummaa kana fi uggura barattoota Oromoo irratti rawwatamaa jiru kanaan walqabatee FDG dhoofamuuf akka jiru  Qeerroon Bilisummaa Oromoo hubachiisuun, Barattootni oromoo Oromummaan Yakkamuu fi Doorsifamun gootummadha,gootni biyyaaf falmata, dhugaaf dubbata ilmaan Oromoo walduukaa dhaabbachuun shiraa fi shororkeessuummaa wayyaanee dura haa dhaabbannu jechuun dhaams dabarse.

  Haagahu Roorrooni

Kiya Tesfaye irraa,

Gadaa meqaa ofi gadda dadhabne

Amna baraa dheraa tanguutama hin qabne

Gadiraa gabrummaa waraan hagogamaa

Barrii baraan calee dhalotaan dhalamuu

Asiirra raawwataa hin siimannu lamuu

Bahaa fi sensaa hashiinuu diddaa

Fincilaa kaafne gabruummaa didda

Qabsaawota dhugaa kan gootummaa adda

qooda haafudhannu namu bakka jirru

Qeyroo bilisumma wajjiin hiriruu

Qabsaawuf  murannee garaa haahidhannu

Of booda debinuu hanga Injifanuu

Saba koo oromoo hin laafinaa hin laafnuu

Waregama lubbuu guyaa hingaabafnaa

Mirgaa Abbaa Biyyumma ka’aa hagonfannu

Dirqama lammumaa waanurraa eggammu

Tokkummaan hirirre fiduuf Jijjirama

Gaachanaa walitaane irree tumsa gamaa

Barrii bahuufi demtii biftuun bilisumma

Waan qabnun hirmanne galmaan gayuu amma

Qabsoo fininsine Hacimsinuu falmaa.

OROMOO

Walaloo Abdii Baalee Oromiyaa

Akkam yaa lammii koo,xiqqaa fi guddaan biyyaa,

Ilmaan harmee kootii,ilmaan Oromiyaa,

Baga nagaa taatan,anilleen nagayaa,

Mee gurraa naaf kennaa,was isiniin gayaa,

Rakkoo waliif obsaa,gurraan wal dhagayaa,

Tokkummaa jabeessaa,afaan tokko tayaa,

Kunoo gabroomfataan maqaa nurra kaayaa,

Shororkeessaa jedhee,hidhatti nu haxaayaa,

Sochii keenyaaf jecha;jiruusaa yaaddayaa,

Qabsoo keenya him miidhu tasuma raatayaa,

Kanaafuu,mormadhaa ,al-takka gad bayaa,

Bakkuma jirtanii;hundinuu qabsaayaaaaaa!!!!  (*2)

Dhugaan guyyaa eegdii,taxa him ariifattuu,

Isin gariin namaa,maaf akkas rifattuu,

Lubbuu du’a hin oolle,maaf irraa sodaattuu,

Biyya Keenya irraa maalumaaf baqattuu,

Qabsaayaa qabsoo dhaa,maaf irraa baqattuu,

Walaloo Abdii Balee Oromiyaa

Gabaasa Qeerroo Amajjii 12,2015

Mootummaan Wayyaanee filannoo fakkeessaa bara baraan gaggeessaa ture, ammas akkuma aadeffate uummanni kaardii filannoo dirqamee akka fudhatu taasisaa jira. Akka odeessa Oromiyaa bakkoota adda adda irraa nuqaqqabetti, uummanni Oromoo abdii filannoo sobaa mootummaa Wayyaanee irraa dhabeen ejjenoo kaardii filmaataa fudhachuu dhiisuu fudhataa jiruun kan hubate sirni abbaa hirree wayyaanee maloota garaagaraatti fayyadamuun uummanni dirqamee akka fudhatu taasisaa jiraachuu isaati.

Wayyaaneen maloota dirqamaan fudhachiisuu keessaas garee tokko shanee jedhuun akka fudhatan taasisuu fi kan hin fudhatiin hafe ammoo farra misoomaati jechuun gamanumaa uummata doorsisaa jiraachuuniis hubatameera. Uummanni Oromoo ejjennoo kaardii filmaataa fudhachuu dhibuu murteeffatees doorsisa sirna abbaa hirree Wayyaaneef akka hin jilbeeffannes ifatti mul’isaa jiraachuus odeessi qeerroo mirkaneessa.

Gama biraan haalota kanaan wal qabsiisee Mootummaan Wayyaaneen  Amajjii 11,2015 Godina Lixa Shaggaar Aanaa Amboo,Magaalaa Amboo fi Gudar irratti Mootummaan abbaa irree EPRDF/TPLF humnota tikaa isaa bobbaasuun Uummata goolaa jira; Duulli hidhaas itti fufee jira.
Haala kanaan guyyaa har’aa mootummaan Waayyaanee akkuma amala isaa magaalaa Amboo fi Naannoo Amboo irratti xiyyeeffaachuu humnota tikaa fi poolisoota Federaalaa bobbasuun mana galmaa uummataa sakkata’uu fi sabboontoota Oromoo doorsisuu fi ilmaan Oromoo nagaa hidhatti darbaa jiraachuun saaxilamee jira.
Aanaa Amboo Ganda Waddeessaa irraa ilmaan Oromoo nagaan qonnaan bultooti 4 Oromummaan yakkamanii hidhamuun bira ga’amee jira. Ilmaan Oromoo Oromummaan yakkamanii hidhaman kunneen:
1. Jifaaraa Caakkaa
2. Lachiisaa Caakkaa
3. Lataa Shukkaraa fi
4. Kumsaa Dirribii kanneen keessatti argaman ilmaan Oromoo nagaan keessa jiraachuu gabaasi Qeerroo addeessa.