Category Archives: Oduu/News

“Dhibaawuun Akka Miti” Obbo Ibsaa Guutamaa

Aside

Muummeen Barnoota Afoola Oromoo (Oromo Folklore) Hundeeffama Waggaa 6ffaa Yuuniversitii Jimmaa Keessatti Kabajate.

Posted on by
1

Waxabajjii 09,2013 Jimmaa

Muummeen Barnotaa Afoola Oromoo (Oromo Folklore) Kuula Alaabaa ABOn if miidhagsee.Hundeeffaama waggaa 6ffaa Yuuniversitii Jimmaa keessatti sirna ho’aa ta’een kabajate. dungoo diimaa magariisaa diimaa halluu ABO qabsiisuunii fi dungoo qanqee diimaa magariisaa dimaa dhukaasuun qaanqeen halluu alabaa ABO mooraa Jimmaa Yuunivarsiitii keessaa facaasuun guyyaa har’a 8/2013 galgala keessaa sa’atii 12:00 irraa egaluun hanga sa’a 7:30 mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessaatti kabajate. Muummeen Afoola Oromoo (Oromo Folklore) kan hundeeffame Yuuniversiitii Jimmaatti Hayyuu Oromoo Barsiisaa Darajjee Fufaa Biduu tiin bara 2007kan hundeeffaame yoo ta’uu, Muummeen barnootaa kun: Afoolaa ,Afaan, Seenaa, Sabboonummaa, Aadaa , Safuu fi Duudhaa Uummaataa Oromoo bifa barreeffama fi saayinsiitti jijjiruun barsiisuu irraatti kan xiyyeefatudha.
Mummee barnotaa Afoola Oromoo kana mootummaan Wayyaanee, kun imammata qajeelfama ABO ti jechuun yeroo irraa gara yerootti dura dhaabbachaa kan jiruu fi hanga sadarkaa cufsiisuutti illee irraatti hojetaa kan jirtu wayyaaneen dura dhaabbaannaa barsiisotaa fi baratoota Oromootiin kunoo har’aa waggaan 6ffaan isaa Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa Stedum xiqqichaa keessaatti bakkaa Qeerroon baratootnii fi barasiistotni Oromoo hedduuminaan argamanitti yeroo kabajamuu gammaachuu guddaatu ilmaan Oromootti dhagaahama. Ilmaan Oromoo garbummaa keessaa yoo jiraannee iyyuu bilisummaa keenyaa gonfachuu kan dandeenyu, qabsoo seenaa qabeessaa ilmaan Oromoo dhiigaa isaanii irraatti dhangalasuun nu qaqqabsiisan jabeessinee tikfachaa bilisummaa keenyaa gonfachuuf tokkummaa keenyaa jabeeffaachaa hanga bilisummaan Oromoo mirkanaa’ee mirgi abbaa biyyuummaa keenyaa nuf kabajamutti qabsoo diddaa garbummaa sochii warraqsaa qeerroo bilisummaa FDG biyyaa keessaatti bifa qindaa’een kan itti fufnu ta’a jechuun sagantaa kana irraatti labsii tokkuummaa labsachuun harka walqabachuun walleelee tokkuummaa faarsanii fi qabsoo bilisummaa Oromoof nama onnachiisaan sirbuun Oromummaa isaanii leellifatan.
Sochii warraaqsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo yeroo irraa gara yerootti jabaachaa jiruun sodaa keessaa galuun mootummaan
Wayyaanee humnotaa basaasa humna ol sagaantaa kana irraatti bobbaasuun Sabboontotaa Oromoo hordofsiisuuf yaalu illee sabboontotni Oromoo basaastotaa Wayyaanee tokkuummaan dura dhaabbaachuun of irraa kan deebisan ta’uun gabafame, keessaattuu basastotni lukkeelee Wayyaanee akka Badhaasaa Firraajaa, Caalii Rattaa, Miilkayas, Haptamuu Rattaa Jedhaman kanneen kannee Afaan Oromoo sirriitti dubbaachuu, barreessuu fi dubbisuu danda’an oddeeffaannoo haala sochii dargaggotaa Oromoo hordofuuf kan ergama diinummaa fudhatanii bakka sagantaan kun gaggeeffaamutti bobbaafaman dargaggotaa Oromoon sagaantaa irraa kan arii’ataman ta’uu gabaafamera.

Godina Iluu abbaa booraa aanaa Baddallee keessatti waraqaaleen dhaadannoo hedduumminaan maxxanfaman.Uummatnis wal gahii Wayyaanee lagate

Aside

Waxabajjii 09,2013 Baddallee

Diddaan uummataa jabaachaa dhufuun waraqaaleen dhaadannoo hedduumminaan Godina Iluu abbaa Booraa aanaa Baddallee keessatti hedduumminaan maxxanfame.Waraqaaleen dhaadannoo mootummaan wayyaanee garboomfataa tahuu ibsanii fi uummata kakaasan hedduumminaan kan maxxanfaman yoommuu tahu wayyaaneen gocha kanaan kana baarage dargaggoota Oromoo hojii dhabdummaan rakkachaa jiran isintu kana godhe jechuun qorannoo eegalee jira.Waraqaaleen dhaadannoo

1. Qeerroo kai!

2. Wayyaaneen abbaa irree dha.

3. Hidhaa fi ajjeechaan haa dhaabbatu

4. ABO Gaachana ilmaan oromooti

Kanneen jedhan diimaa magariisa diimaan barreessuun bakkeewwan bulchinsaa fi uummatni hedduumminaan dubbisuu dandautti maxxansamee jira.Mootummaan wayyaanee duula hidhaa Jumlaa gaggeessaa jiru irraa akka dhaabbatus kan tuqame yoommuu tahu uummatni waamicha argateen wal gahii mootummaa wayyaanee guyyuu waamtu lagachuun QBOtti of makuu qeerroof ibsee jira.

Godina Wallagga aanaa Gullisoo keessaa basaastotni wayyaanee yeroo dheeraa Oromoota basaasaa turan saaxilaman

Aside

Waxabajjii 09,2013 Gullisoo

Godina Wallagga lixaa aanaa Gullisoo magaala Diillaa keessatti basaastotni mootummaa Wayyaanee yeroo dheeraa ilmaan Oromoo mana hidhaatti guursisaa turan saaxilaman.Mootummaa wayyaaneef harka mirgaa tahuun hojjechaa kan turan basaastotni kunneen yeroo ammaa yeroo mootummaan wayyaanee keessi isaa bututee dhumataa jirutti cinaa dhaabbachuun isaanii salphina isaanii kan agarsiisu tahuu sabboontotni aanaa kanaa ibsanii jiran.Basaastotni Wayyaanee

1. Obbo Isheetuu Damissee

2. Obbo Darajjee Tashoomee

3. Obbo Malkaamuu Suufii

4. Obbo Habtee Nugusee

5. Qees Geetaachoo Haayilee

6. Qees Hiiradawu Kaasahuun

Jedhaman mootummaa wayyaaneef harka mirgaa tahuun hojjechaa kan turan tahuun ifa bahee jira.Mootummaan wayyaanee jala deemtota ishii kanaaf kunuunsa addaa kan qabdu tahus jala deemtotni kunneen hojii farrummaa QBO dura dhaabbachuu irraa hin dhaabbatan taanaan tarkaanfiin gatii isaanii madaalu akka isaan eeggatu sabboontotni naannoo kanaa dhaamsa dabarsuun gocha farrummaa kana irraa dhaabbachuun QBO gaggeeffamaa jiru cinaa hiriiruun gahee isaanii akka bahan qeerroon waamicha dabarsa.

Mohammed Ademo at Open Editorial Meeting brings Oromo issues into light on Aljazeera

Aside

Duulli hidhaa lammii Oromoo irratti gaggeefamu ammallee hammaachaa jiraachuun gabaafame

Aside

Waxabajjii 08,2013 Moyalee

BilisummaaDuulli hidhaa mootummaan Wayyaanee ilmaan Oromoo irraan gaggeessaa jiru jabaachaa dhufuun dargaggootni Oromoo Godina Booranaa aanaa Moyaalee keessatti mana hidhaatti ukkaamsamaa jiru.Dargaggoota oromoo hojii barbaaddannaa naannoo sanatti bobbaanii fi jiraaattotni aanaa kanaa Jumlaan mana hidhaatti guuramaa jiru.Dargaggootni

1. Dargaggoo Kumsaa Tafarii

2. Damee Raggaasaa

3. Ibraahim Waariyoo

4. Daanyee Geetaachoo

Jedhaman mana hidhaa mootummaa wayyaaneetti ukkaamsamuun isin miseensota ABOti,ABOtu, naannoo kanatti isin bobbaase jedhamuun reebamaa fi qoratamaa jiru.Mootummaan wayyaanee wayita keessi isaa bututee fi namoota isaa bara dheeraa irraa amantamummaa dhabe gaaffii mirgaa daran jabeessinee itti fufna jechuun qeerroon Moyaalee addeessee jira.

 

SBO Waxabajjii 9 Bara 2013

Aside

Dokumentary Fiilmii hidha Abbayyaa fi Shororkeessa Jedhuun Wayyaanoti Qopheessan Yuunivarsiitii Arbaminc Keessatti Sabboontotan Fashale

Aside

Waxabajjii 08,2013 Arbaminc

Logo_of_Arba_Minch_UniversityBittaa umrii isaa dheereffachuuf mootummaan wayyaanee miseensota isaan kan wixiname Dokumentary fiilmii dhimma Abbayyaa fi shorokeessaa agarsiisa jedhuun uummata biyyattii afaanfaajjessuuf kan hojjetu Yuunivarsiitii Arbaaminc keessatti dura dhaabbannaa barattootaan fashalee jira.

Wayyaaneen ijaaramuu isaa irraa kaasee umrii bittaa isaa guutuu sobaa fi gowwoomsaan nu hin bulchu jechuun barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc documentary fiilmiin kun ololadha jechuun ifaan harkatti fashalsanii jiran.Mootummaan wayyaanee fi jala deemtotni isaa gocha kanaan kan baaragan poolisii federaalaa itti naannessuun galma keessatti agarsiisa eeegalanis barattootni seenuu dhabuun diddaa ifaa agarsiisanii jiran.Yuunivarsiitii Arbaminc Damee Caamoo keessatti diddaan barattootaa daran jabaachaa boqonnaa haaraatti ceaa jiraachuu iraa miseensotni OPDO akka qorataman murteeffamuun yoommuu qoratamanis nuyi gaaffii mirgaa kamuu cinaa ni dhaabbanna malee dura hin dhaabbannu jechuun murtii ifaa dabarsanii jiran.Miseensotni OPDO yuunivarsiitii kanas isin Qeerroo cinaa dhaabbattu jedhamuun qoratamaa turuun isaaniis ni yaadatama.

Gidiraa Wayyeeneen Irraa Gahu Irraan Kan Ka’e Hojjettoonni Godina Sidaamaa Naannoo Gadhiisaa Jiru

Aside

Waxabajjii 08,2013 Yirgaalem
Gabaasaa godina Sidaamaa Aanaa Daallee irraa guyyaa Waxabajjii 5 addeessuun magaalaa Yirgaalem irraa hojjetootni fayyaa mootummaan Wayyaanee baajata hojii guyyaatti baasuuf dhorkachuu fi dhimma hidhaa laga Abbaayiif ammoo miindaa qaban irraa kutuudhaan hojjetootni kun hoji dhaabuudhaan bakka biraatti sochii akka godhaa jiran gabaasaan addeessa.Akkana jedhuun hojjetootni fayyaa kun yaada isaanii ibsatu ” waan ittiin jiraannu irra erga citee biyyaa baana malee maaliin jiraanna, hangafti wayyaanee du’aan adabamus nama kaayyoo fi mul’ata isaa bakkaan ga’u iddoo buufatee ittiin nu mankaaraarsaa jira. carraa uumamettis fayadamee of gamagamuu dhiisee gateettii keenya keenya dhiigsaa jira”jedhu. Hojjettoonni buufata fayyaa sana jiran ji’a torbaaf kafaltii malee hojii guyyaa sanbattan lamaani fi guyyaa kaalandariin biyyattii cufu bilisaan tajaajilaa turanis gaaffii isaanii bifa barreeffamaan nama bakka buufachuun hanga godinaatti adeemanii turan, haata’u malee furmaata argachuu hin dandeenye. akka heerri biyyattii jedhutti namni kamiiyyuu karaa nagaa ta’een gaaffii barbaade gaaffachuuf mirga qaba mootummaan immoo deebii laachuf dirqama qaba. Hojjettoonni kun guyyaa dura dhiisan sana mooraan buufata fayyaa isheen konkolaataa ambulance malee argitee hin beekne guyyaa sana konkolaatan federaala jalqabee hanga yunitii fayyaa aanatii dhufe lafa dhaabbatu dhabe,akkasuma waraqaa beeksisaa xiqqoo dhaadannoo” namni guyyaa hojiif ramadametti buufata fayyaatti hin argamne yunitiin fayyaa aanaa tarkaanfii irratti fudhata jechuun sodaachisanii hojjettoota buufatichaa mirgaa fi dirqama isaanii addaan wallaalchisan , akkasumas immoo gaafa wiixxataa waltajjii xiqqoo yunitii fayyaa godinaa waliin taasisaniin bara kanaaf mootummaa baajata duty akka hin qabneefi bilisaan akka tajaajilaniif murtii irratti baasee akka jiru gabaasaan Qeerroo godina Sidaamaa addeessee jira.

Godina Harargee bahaatt Shamarran Oromoo walitti dhufuun dhimma QBO irratti marii’achuun ejjennoo fudhatan

Aside

Waxabajjii 08,2013 Haromaayaa

ShamarranQabsoo Bilisummaa Oromoo gaggeeffamaa jiru keessatti qoodni shamarranii murteessa tahuu kan hubatame shamarran Godina Harargee bahaa magaala Haramaayaa fi Awwadaay walitti dhufuun dhimma QBO irratti marii jabaa gaggeessan.Shamarran oromoo maadhee Urjii bahaa lakkoofsa 1,2 fi3 walitti dhufuun dhimma QBO irratti marii gad jabaa gaggeessuun gaaffii mirgaa qeerroon gaggeessuutti jiru keessatti qooda olaanaan akka isaan irraa eegamu lafa kaaanii jiran.Mootummaan garboomfataa wayyaanee haala kamuu keessatti dhiibbaa ilmaan oromoo irratti jabeessaa kan jiru ilmaan oromoo gamtaan dura dhaabbachuu qabna jechuun murteessatanii ibsawwan ejjennoo armaan gadii lafa kaawatanii jiran.

1. Dhiibbaa mootummaan wayyaanee gaggeessu dura haala kamuu keessatti ni dhaabbanna

2. Hidhaa fi ajjeechaa,saaminsaa fi qeee irraa ariiuu ni mormina

3. Qooda oromummaa nurraa eegamu ni baana

4. Shamarran oromoo golee oromiyaa mara waliin tahuun qabsoo ni finiinsina

5. Murna dhaaba oromoo jechuun sagantaa siyaasaa jijjiiruun gad of baasuu fi Itoophiyaa ijaaru dura ni dhaabbanna

6. Rakkattootaa fi maanguddoota oromoo ni gargaarra

7. Amaleeffata gadhee fi jireenya hawaasummaa balleessaa kan jiran suusiiwwan adda addaa irraa dargaggootni oromoo akka of qusatan ni hojjenna

8. WBO cinaa ni hiriirra,qooda keenyas ni baana

Kanneen jedhan lafa kaawatanii jiran.Mootummaan wayyaanee hanga hundeen buqqauttis qabsoo galmaan gahuuf kan hojjetan tahuu irbuu walii seenuun milkiin raawwatanii jiran.