Oromiyaan Har’aa Maal Fakkaattii?

Qalbeessaa Dhangi’aatiin
“Deddeebii taati malee midhaan maasaatti hinaftu” jedhe jaldeessi. Kaleessa harmaaf harka muramaa turre jennee kulkulfaanna. Kulkulfannaa
keenyas baasnee aarii kaleessaaf namoota badii kaleessaa dalagan kan faarsu seeratti haa dhiyaatu jechaa sagalee keenya dhageessifachaa
turreerra. Kana addatti nafxanyaa Teedroosiif Minilikin kanneen dhaadessanii uummata keenya uummata Oromoo gadxiqqeesauun lallaban
kanneen akka asmaarticha Teedii Afroo irraa qabee kanneen maxxaansaa addaa addaan yakka nurratti raawwate kaleessaa akka gaarumaatti
faarsan baanee falmachaa turre.

Yakka abbaaf maatiiwwan isaanii kaleessaa nurratti raawwatan gaarii akka hintaane utuu beekanii uummata tokko sanyii isaa lafarraa
dhabamsiisuuf adeemsi kaleessa adeemamaa ture gaarii akka ta’etti dhaadessuu kulkulfanne. “Kan kufe ana kan bade wayyaa kooti gabaan maa
natti kofalti!” Jedhe namicha gabaa walakkaa dhoqqee keessatti kufee.

Kaleessa kan ajjeefamaa, kan guraaramaa ture numa Oromoodha. Kan nu dararaa ture, lafarraa nu balleessuuf sanyii keenya kutuuf tattaafataa
ture ilmaan nafxanyaa hortee habashootaati. Erga taatee, dubbiin silaa karaa keenya ka’uu kan malte akeekaaf daandii jallataa maatii isaanii
akka waan gaariitti nurratti faarsuunuu jalqabe. Nuti warri itti miidhame miidha keenya bayyanannee utuu baafnee miidhaa nurratti
raawwate hindubbatin halagaan yakkoota nurratti raawwataa ture wal ijaaruun nurratti waldhaadessuun mataanaaa madaa namaa eeboof
shaanfoon horfuun wal fakkaata.

Badii halagaa kaleessaa kana jennee dubbachuuf barreessuun akka yeroof bakkuu nu hingeenye namuu beekna. Amma mata dureen akkuman eegalen waan har’a ija duratti nurratti raawwataa jiru saaxillee barreessuun akka hubattan fedheeni.

Kaleessa harka, harma, qaama saalaa, nu muraa turan. Akka hindhalchine qaama saalaa muran. Akka isa dhalu hinguddifanne, harma muran. Akka
hinojjenne harka muran. Mirga lubbuun jiraachuu nu dhorkataa turan. Ija nu keessaa foloqqoqanii baasuun, akka hinargine godhamaa turre.
Addatti gootota Walloo jajjaboo bakka tokkotti caragamanii dhuman yaadachuun barbaachisaadha.

Har’a maal keessa jirraa?

Har’a dararaamaa doorsifamaa, yakkoota kaleessaa sanarra olitti
nurratti raawwatamaa jira. Yakkoota ciigasiisoo gurraan dhaga’uuf
ijaan arguun nama naasisu keessa buune jirra. Har’a abbaan keenya
ajjeefamaa jira. Harmeen keenya Loowwan tiksuuf qe’ee qabuun dirqama
taate. Ijoollee durbaa ilmaan keenya hadhoo xixiqqoo nu duraa gudeedaa
jiru. Dargaggoo isaa ilmaan jajjaboo beekumsaan bor biyya jijjiruu
danda’an mooraa Yuunibarsiitii keessatti rasaasaan dhaanuu, hidhuuf
barnootarraa adabuu, barnootarraa akka hinbaranneef mooraa qawween
ari’anii galchanii jiru. Qawween mooraa barnootarraa akka hinbaranne
taasisaa jiru. Barnootarraa barataa qawween ari’uun mooraa
Yuunibarsiitii irraa ariisisaanii jiru. Yakkoonni akkamii akka jiran
utuu arganii dubbachuu dabballoota Wayyaanee Harroota halagaaf ba’aa
baatani nama dhukkubsa. Ta’us nuu dubbachuu dhiisuu isaaniin waan
irraa eegnee dhabne hinqabnu. “Akka ilmi koo ajjeesee galu, gaafanni
dhudhuufaa karra ba’un large” jette Jaartiin jedhu. Dhudhuufaa
deemanii gootummaa argatuu? Dhudhuufaa deemed dabeesse ajjeesee galu
hijiruuf.

Har’a yakkoota ulfaatoo seenaan bora hinfaganne ilmaan habashaa
dabalataan nurratti raawwataa jiru. Akka kana uummataaf saaxiluu
dhabuun, uummata keenyaaf dhageettii dhabuun isaa yakka. Oromoon an
Oromoofan dubbadha jedhu yakkoota kana addunyaf saaxiluu dhabuun
seenaan nama gaafachiisa. Oromiyaa ciramaa jirti. Kufaatii hamaa
keessa galteetti. Oromiyaan daakko taate caccabdee baduuf
deemti.Oromoon lafarraa daguugamaa jira. Ilmaan diinaa ammallee Oromoo
irratti yakka dalaguu ittuu fardeessan.

Foolisoonni Oromiyaa uummatatti dhukaasuu jalqabanii jiru. Dirqama
isaanii goolabanii jiru. Amma har’a Foolisoonni Oromiyaan dararaa
kaleessaa jalqabanii jiru. Kanaaf ragaa lafaa qabnuun dhuukasaa
isaanii har’a Lixa Oromiyaa Limmuu Galiilaatti taasisan hubachuu
dandeenyeerra. Gocha addunyaarratti raawwate hinbeekne saatii jiru
kanatti, dabballoonni wayyaanee sobduun OPDO maal gochaa jiru kan
jedhuuf dirqama dabballummaa jajjabeessu Wayyaanee TPLF irratti
jabinaan dalaguu ittuu fufan.

Dalagaa OPDO’n Tibbanaa

OPDO tibbanaa maqaa Oromoo waraana Wayyaanee maqaa Liyyuu Ayiluutiin
Uummatatti ofumaan labsanii dararamaaf saaxileen kadhachuu
gadjabeessee jira. Akkamittii? Maqaa kanaan maallaqa guurrachuu,
uummata gargaaraa jechuun barataaf Dargaggoo uummata Oromoo
ko’omsuurra jira. Har’a saatii maqaa maallaqa gargaarsaan ko’omannee
jirrutti waraanni wayyaanee bahaan waraana nurratti banuun ardaa
keenya dhabamsiisuu irratti argama.

Dabalataan dabballoonni Wayyaanee suuraa uummata Oromoo ardaasaa
dhabee jiru faana ka’uu wal saamuurra jiru. Dhaqanii dabaree suuraa
waliin ka’anii suufii isaanii uffatanii, bareedanii sochii taasisuu
ittuu jabeessan. Oduun uummata Oromoo gammachiisuun uummata Oroomoo
tti dibbee sobaa tumuu irratti bobbaa taasisan. Halagaa nu
cafacafsiisuu hojguyyuu godhatanii jiru. Barataa Oromoo barnootaan ala
gochuuf yeroo isaanii fudhatee jira.

Walumaa gala Oromoon Maal keessa jira? Gaaffii jedhuuf : saamicha
lafatuu irratti adeemaa jira. Lafa dhabee akka sinbiraa
jooreejaawwaruu irra jira. Lafaaf ardaasaa dhabee karaarra taa’ee
kadhachuun dirqama taatef. Maatiin wal arcaasee ilmiif haati dirqamaan
addaan baa’uurra jiru. Harmee harmi irraa muramaa jira, harki irraa
citaa jira.  Shamarraan haala jibbisiisuun gudeedamaa jiru. Abbaan
keenya du’ee dhabamaa jira. Qaanii keessa teenyee, warra jiraatu
taane.

Qalbeessaa Dhangi’aati
Mudde 7,2017
Finfinnee Oromiyaa

One response

  1. Pingback: Oromiyaan Har’aa Maal Fakkaattii? – OROMIYAANWANOFITIABBAATUUEGATAA

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: